Siyasi ve Hukuki İnkılaplar

Bu derste

1. Cumhuriyet'in ilanı
2. Halifeliğin kaldırılması
3. 3 Mart 1924 kararları
4. 1924 Anayasası
5. Medeni Kanun

Özet5 madde

1. 13 Ekim 1923'te Ankara başkent oldu; hükûmet bunalımı 29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilanıyla çözüldü.
2. Meclis hükûmeti sisteminden kabine sistemine geçildi: bakanları artık başbakan seçecekti.
3. 3 Mart 1924'te üç kanun: halifelik kaldırıldı, Tevhid-i Tedrisat kabul edildi, Şeriye ve Evkaf ile Erkân-ı Harbiye vekâletleri kaldırıldı.
4. 20 Nisan 1924 Anayasası: egemenlik milletin; güçler birliği sürdü ama görevler ayrılığı vardı. 1928'de 'devletin dini İslam'dır' maddesi çıkarıldı, 1937'de altı ilke girdi.
5. 17 Şubat 1926 Türk Medeni Kanunu İsviçre'den alındı: resmî nikâh, tek eşlilik, kadın-erkek eşitliği ve hukuk birliği.

Kronoloji

1. 13 Ekim 1923Ankara başkent oldu.
2. 29 Ekim 1923Cumhuriyet ilan edildi; ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa, ilk başbakan İsmet Paşa.
3. 3 Mart 1924Halifelik kaldırıldı; Tevhid-i Tedrisat; Şeriye ve Evkaf ile Erkân-ı Harbiye vekâletleri kaldırıldı.
4. 20 Nisan 19241924 Anayasası kabul edildi.
5. 1925Ankara Hukuk Mektebi açıldı.
6. 17 Şubat 1926Türk Medeni Kanunu (İsviçre).
7. 1926Ceza kanunu İtalya'dan, borçlar kanunu İsviçre'den, ticaret kanunu Almanya'dan.
8. 1928'Devletin dini İslam'dır' maddesi anayasadan çıkarıldı.
9. 1930 · 1933 · 1934Kadına belediye, muhtarlık, milletvekili seçme ve seçilme hakkı.
10. 1937Altı ilke anayasaya girdi; laiklik anayasada yer aldı.

Kavramlar6 kavram

Kabine sistemi

Bakanların meclis yerine başbakan tarafından seçildiği hükûmet kurma biçimi.

Tevhid-i Tedrisat

Öğretim birliği: bütün okulların Maarif Vekâletine bağlanması.

Diyanet İşleri Başkanlığı · Vakıflar Genel Müdürlüğü

Şeriye ve Evkaf Vekâleti yerine kurulan kurumlar.

Genelkurmay Başkanlığı

Erkân-ı Harbiye Vekâleti yerine kuruldu; ordu siyasetin dışına çıkarılmaya başlandı.

Güçler birliği / görevler ayrılığı

Yasama ve yürütme Meclis'te; Meclis yürütmeyi cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulu eliyle kullanır; yargı bağımsız mahkemelerde.

Mecelle

Osmanlı'dan kalan, din kurallarına dayanan medeni hukuk derlemesi; Medeni Kanun'la yerini yeni kanuna bıraktı.

Sınavda dikkat

• 3 Mart 1924'te aynı gün kabul edilen kanunlar birlikte sorulur.
• Medeni Kanun kadına siyasi hak vermedi; seçme ve seçilme hakkı 1930, 1933 ve 1934'te geldi.
• 1924 Anayasası'nda güçler birliği sürdü; laiklik anayasaya 1937'de girdi.
• İsviçre'nin seçilme nedeni: dönemin en yeni kanunu; akla ve kadın-erkek eşitliğine dayanması.
• Cumhuriyet'in ilk Meclis başkanı Fethi Bey'dir.